Innowacja pedagogiczna – Edukacja z kulturą

Autor: Czytelnik Portalu Pedagogika Specjalna
Opublikowano: 27 maja 2022 roku.

Miejsce:

Zespół Szkół Specjalnych w Skoczowie

Termin realizacji:

Rok szkolny 2021/2022

I. Wstęp

Muzyka towarzyszy człowiekowi od najdawniejszych czasów. Wywodząc się od przekazu informacji, zyskiwała z czasem nowe formy, jak np. zabawową czy relaksacyjną, a z czasem leczniczą. Skupiając się na ostatniej, w perspektywie osób niepełnosprawnych intelektualnie, wykorzystuje się ją przede wszystkim do rozwijania zaburzonych funkcji, najczęściej w czasie realizowanych zajęć muzykoterapeutycznych. Podobnie ma się rzecz w Skoczowskim Zespole Szkół Specjalnych, gdzie kilkunastoletnia praca i obserwacja zainteresowań muzycznych uczniów, stała się inspiracją do stworzenia niniejszej innowacji pedagogicznej.

II. Opis zasad innowacji

1. Zakres innowacji

Program zakłada pracę w uczniami klas 4-8 Szkoły Podstawowej oraz klas Szkoły Przysposabiającej do Pracy w wymiarze 1 godziny lekcyjnej tygodniowo w czasie zajęć muzykoterapeutycznych.

2. Motywacja wprowadzenia innowacji i oczekiwania z nią związane

Punktem zwrotnym w pracy pedagogicznej stał się fakt zaobserwowany w czasie przerw czy wolnego czasu uczniów przychodzących do sali muzycznej, kiedy to niejednokrotnie młodsi, jak i starsi uczniowie, podchodzili z zainteresowaniem do instrumentów melodycznych i intuicyjnie wykonywali krótkie melodie złożone z przypadkowych dźwięków.

Zainteresowanie to stało się motywacją do podjęcia działań zmierzających do stworzenia uczniom ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi możliwości włączenia się w muzykowanie na instrumentach melodycznych, takich jak dzwonki, ksylofony, metalofony, jako akompaniowanie do popularnych utworów muzycznych, z jakimi mają kontakt na co dzień w radio czy telewizji, ponieważ te stanowią dobry łącznik i wstęp do nauki poprzez wcześniejsze osłuchanie się z danym utworem czy piosenką. Wspomniane specjalne potrzeby edukacyjne uczniów w tym wypadku ściśle przekładają się na niską zdolność zapamiętywania, co stanowi niebagatelny problem z możliwością wykonania wszystkich dźwięków melodii danego utworu muzycznego czy piosenki.

Dlatego to kluczową ideą i założeniem programu jest uproszczenie gry poprzez oparcie się na harmonicznym podłożu danego utworu.

Aby bliżej objaśnić zagadnienie, należy odwołać się do założeń teorii harmonii muzyki, która wyróżnia 3 poszczególne stopnie gamy (1, 4, 5), na których zbudowane trójdźwięki stanowią odpowiednio 1 stopień – TONIKĘ, 4 stopień – SUBDOMINANTĘ, 5 stopień – DOMINANTĘ. Wspomniane stopnie gamy tworzą tzw. TRIADĘ HARMONICZNĄ, dzięki której możliwe jest zharmonizowanie melodii w obrębie danej gamy (tonacji).

Na tej podstawie zauważyć można, że w danym utworze wystarczą 3 akordy zmieniające się konsekwentnie, aby móc dopełnić brzmienia harmonicznego danej melodii.

Wychodząc zatem od powyższego, a wnikając w ideę innowacji, należy z 3 głównych akordów trójdźwiękowych, wybierać najczęściej główny dźwięk tj. dźwięk 1, 4 i 5 stopnia danej gamy. Te z kolei dostosowane do układu harmonicznego utworu, idealnie współbrzmią i tworzą niejako zgraną melodię w formie akompaniamentu.

Opracowany w ten sposób utwór czy piosenka, wymaga od ucznia zapamiętania nazw literowych i rozmieszczenia na instrumencie min. 3 dźwięków, co stanowi doskonałe podłoże do pracy już od wczesnych klas, także z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym.

Jednocześnie tak znaczące uproszczenie akompaniamentu muzycznego daje prowadzącemu pole możliwości do większego ubogacania utworu dodatkowymi elementami melodycznymi w przypadku większych zdolności percepcyjnych poszczególnych uczniów.

Ważnym aspektem innowacji jest również fakt, że realizowane treści nie posiadają sztywnych założeń i w przypadku trudności z realizacją, mogą ulec modyfikacji i uproszczeniu oraz odwrotnie – jeśli uczeń z łatwością opanowuje treści, może wykonywać kolejne, trudniejsze elementy, wpisując się jednocześnie w grę pozostałych osób na łatwiejszym poziomie trudności.

Tak prowadzona edukacja muzyczna z jednej strony daje uczniom ogromną radość z faktu, że ich gra na instrumencie wpisuje się do znanej im piosenki, a z drugiej zaś stanowi dla nauczyciela idealny punkt wyjścia do wielu kolejnych aspektów edukacji muzycznej, takich jak skupienie uwagi, ćwiczenie wrażliwości słuchowej, rozwijanie poczucia rytmu, rozwijanie zdolności zapamiętywania, współpracy w grupie oraz wielu innych.

3. Cel ogólny:

Aktywne słuchanie muzyki wśród uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim oraz umiarkowanym.

4. Cele szczegółowe:

  • rozwijanie umiejętności gry na instrumentach melodycznych
  • rozwijanie wrażliwości słuchowej
  • rozwijanie zdolności zapamiętywania
  • rozwijanie współpracy w grupie
  • rozwijanie pracy półkul mózgowych
  • rozwijanie wyobraźni
  • kształtowanie samooceny
  • wydłużanie czasu skupienia uwagi
  • rozwijanie poczucia rytmu
  • rozwijanie zainteresowań i zdolności muzycznych.

5. Przewidywane efekty

Dzięki innowacji pedagogicznej uczniowie posiądą zdolność świadomego przeżywania muzyki z uwzględnieniem nastroju, dynamiki czy tempa; większą umiejętność współpracy w grupie nastawioną na budowanie równości wobec innych, a także istotną rolę każdego uczestnika. Ponadto uczniowie rozwiną i udoskonalą swoje zaburzone funkcje oraz ukształtują wyższe poczucie własnej wartości oraz posiądą umiejętność rzetelnej samooceny i wyciągania konstruktywnych wniosków. Zakłada się również, że w ten sposób realizowane zajęcia, przysporzą uczestnikom pozytywnych wrażeń, dzięki którym uczniowie ochoczo będą realizować powtórzenia ćwiczeń i utrwalać zdobyte umiejętności.

Zajęcia poszerzą repertuar muzyczny uczniów o nowe utwory, zarówno te popularne z gatunku muzyki pop, techno, Dance, jak i muzyki zwyczajowo nazywanej klasyczną, autorstwa znanych kompozytorów różnych epok.

Ponadto zajęcia z uwzględnieniem innowacji przygotują niektórych uczniów do trudniejszych instrumentacji utworów w formie wielogłosowej czy orkiestrowej, uwzględniającej instrumenty melodyczne, jak i perkusyjne.

Zakłada się, że wybrane osiągnięcia muzyczne uczniów zostaną publicznie zaprezentowane w czasie szkolnych uroczystości czy akademii lub zostaną zarejestrowane w formie audio lub audio-wizualnej i przekazane uczniom, jako rzeczowy efekt pracy.

III. Metody i formy pracy

1. Metody:

W realizacji treści wykorzystane zostaną metody typowe dla edukacji muzycznej:

  • metoda problemowo-analityczna, w czasie wstępnej prezentacji utworu przez nauczyciela uczniom z objaśnieniem zasad gry (tempa, ilości powtórzeń)
  • metoda problemowo-twórcza, w momencie, kiedy uczniowie rozpoczynają próby gry zadanych dźwięków
  • metoda ekspresji, wyrażająca się przez różnorodną dynamikę gry uczniów przeżywających brzmienia utworu.

2. Formy:

  • słuchanie muzyki
  • gra na instrumentach
  • tworzenie muzyki
  • śpiew (jako element pośredni w nauce gry).

IV. Treści nauczania

Październik

Temat zajęć: Ćwiczenia rytmiczne.

Doskonalenie umiejętności wykonywania jednakowych powtórzeń rytmicznych w grupie.

Ćwiczone aktywnościPrzewidywane osiągnięcia
– Rozwijanie poczucia rytmu
– Doskonalenie słuchu muzycznego
– Rozwijanie wrażliwości słuchowej
– Poprawnie wykonywane ćwiczenia rytmiczne za wskazaniem prowadzącego
– Poprawnie wykonywane ćwiczenia rytmiczne przy akompaniamencie utworów muzycznych

Listopad

Temat zajęć: Krótkie melodie.

Odnajdywanie nazw dźwięków na instrumencie oraz zapamiętywanie schematów dźwiękowych.

Ćwiczone aktywnościPrzewidywane osiągnięcia
– Rozwijanie zdolności zapamiętywania nazw dźwięków oraz ich lokalizacji na instrumencie
– Wykonywanie melodii w określonym rytmie i tempie
– Współpraca w grupie
– Rozwijanie słuchu muzycznego
– Płynna gra poszczególnych uczniów na instrumencie w obrębie kilku dźwięków
– Wspólna gra w jednakowym tempie i rytmie

Grudzień

Temat zajęć: Gra na instrumentach do akompaniamentu muzycznego.

Łączenie gry z odmiennym akompaniamentem.

Ćwiczone aktywnościPrzewidywane osiągnięcia
– Rozwijanie umiejętności skupienia uwagi
– Doskonalenie poczucia rytmu
– Rozwijanie współpracy w grupie
– Jednolita gra grupy uczniów
– Podzielność uwagi na umiejętność grania i dopasowania do akompaniamentu muzycznego

Styczeń/Luty

Temat zajęć: Wprowadzenie rozbudowanych schematów muzycznych do gry – zwrotka-refren.

Ćwiczone aktywnościPrzewidywane osiągnięcia
– Zdolność zapamiętywania większych ilości materiału
– Łączenie elementów w bloki
– Wprowadzenie umownych skrótów
– Umiejętność gry poszczególnych fragmentów na podstawie zadanego skrótu

Marzec/Kwiecień

Temat zajęć: Wielogłosowość.

Wprowadzenie odmiennych instrumentów dopełniających brzmienia.

Ćwiczone aktywnościPrzewidywane osiągnięcia
– Wydłużanie czasu skupienia uwagi
– Rozwijanie wrażliwości słuchowej
– Doskonalenie poczucia rytmu
– Wykonanie utworów w formie orkiestrowej przez wybranych uczniów, z zachowaniem właściwej rytmiki i melodyki, z jednoczesną asystencją prowadzącego

Maj

Temat zajęć: Rejestracja osiągnięć.

Rozwijanie umiejętności skupienia uwagi oraz separowania emocji związanych z tremą i przeżywaniem utworu.

Ćwiczone aktywnościPrzewidywane osiągnięcia
– Wydłużenie czasu skupienia uwagi
– Umiejętność odrzucenia tremy związanej z nagrywaniem i osprzętem nagrywającym
– Wykonanie utworów w sposób zamierzony pod względem rytmicznym, melodycznym oraz dynamicznym

V. Ewaluacja

Głównym punktem ewaluacji będą nagrania audio lub audio-wizualne dokumentujące osiągnięcia uczniów. Program zakłada także bieżące rejestrowanie elementarnych osiągnięć uczniów w celu dokonywania rzetelnej samooceny postępów, jak i elementów wymagających dalszego doskonalenia.

VI. Bibliografia:

  1. Rozwijanie zdolności muzycznych dzieci. Cz. 1, Rozwój wrażliwości słuchowej, Ewa Hoffman-Lipska, Wychowanie w Przedszkolu – 2006, nr 3, s. 12-19
  2. Aktywne słuchanie muzyki wg Batii Strauss, Martyna Skiba, czasopismo: Wychowanie w Przedszkolu – 2009, nr 1, s. 30-34
  3. Terapia muzyką, artykuł internetowy: http://www.sosw1gniezno.szkolna.net/pliki/plik/terapia-muzyka-i-tancem-1400948654.pdf, autor: Marzena Piotrowska
  4. Muzykoterapia w rehabilitacji i profilaktyce, autor: Aldona Gąsienica-Szostak, Wydawca: PZWL Wydawnictwo Lekarskie

Autor: Piotr Paszyna – Czytelnik Portalu

Bookmark the permalink.

Kursy online dla nauczycieli:

Dodaj komentarz