Przedszkolak w przestrzeni publicznej – nauka zasad zachowania, bezpieczeństwa i samodzielności poprzez doświadczenie

Streszczenie

Współczesna edukacja przedszkolna coraz częściej podkreśla znaczenie uczenia się poprzez działanie oraz zdobywanie doświadczeń w naturalnym środowisku społecznym. Artykuł przedstawia autorski program „Przedszkolak w przestrzeni publicznej – nauka zasad zachowania, bezpieczeństwa i samodzielności”, realizowany w Przedszkolu nr 164 w Warszawie. Program oparty został na założeniu, że kompetencje społeczne, samodzielność oraz odpowiedzialność najskuteczniej rozwijają się w rzeczywistych sytuacjach życiowych, a nie wyłącznie w warunkach sali dydaktycznej.

Wprowadzenie

Jednym z najważniejszych zadań edukacji przedszkolnej jest przygotowanie dziecka do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie. Obejmuje to nie tylko rozwój poznawczy, ale również nabywanie umiejętności społecznych, przestrzeganie norm społecznych, rozumienie zasad bezpieczeństwa oraz budowanie poczucia sprawczości.

Badania z zakresu psychologii rozwojowej wskazują, że dzieci najefektywniej uczą się poprzez bezpośrednie doświadczenie, obserwację i aktywne uczestnictwo w sytuacjach społecznych. Koncepcje Jeana Piageta, Lwa Wygotskiego czy Johna Deweya podkreślają znaczenie aktywności własnej dziecka oraz uczenia się w autentycznych warunkach życia społecznego.

W odpowiedzi na te założenia opracowano program „Przedszkolak w przestrzeni publicznej”, którego celem było wykorzystanie miasta jako naturalnej przestrzeni edukacyjnej.

Założenia programu

Programem objęto 23 dzieci z grupy sześciolatków. Podstawowym celem było rozwijanie:

• kompetencji społecznych,
• samodzielności,
• odpowiedzialności,
• umiejętności bezpiecznego funkcjonowania poza przedszkolem,
• umiejętności podejmowania decyzji,
• kompetencji komunikacyjnych.

Działania realizowano w małych grupach liczących od dwóch do czterech uczestników. Taka organizacja pracy umożliwiała indywidualizację oddziaływań oraz tworzyła warunki sprzyjające rozwijaniu relacji społecznych.

Miasto jako przestrzeń edukacyjna

Istotą programu było przeniesienie procesu uczenia poza mury przedszkola. Dzieci uczestniczyły w wyjściach na teren miasta, podczas których miały możliwość obserwowania i doświadczania rzeczywistych sytuacji społecznych.

Każde wyjście poprzedzały zajęcia przygotowawcze obejmujące omówienie zasad bezpieczeństwa, planowanie trasy oraz ustalenie obowiązujących reguł. Już na tym etapie dzieci ćwiczyły odpowiedzialność, przewidywanie skutków własnych działań oraz współpracę.

Szczególną rolę odegrała nauka korzystania z komunikacji miejskiej. Przedszkolaki poznawały zasady obowiązujące pasażerów tramwajów i metra, uczyły się obserwować oznaczenia informacyjne oraz zwracać uwagę na potrzeby innych użytkowników przestrzeni publicznej.

Dzięki współpracy z Zarządem Transportu Miejskiego dzieci uczestniczyły również w zajęciach edukacyjnych poświęconych zasadom bezpiecznego korzystania z metra.

Trening kompetencji społecznych w naturalnych warunkach

W odróżnieniu od tradycyjnych zajęć prowadzonych w sali, sytuacje społeczne pojawiające się podczas wyjść były autentyczne i nieprzewidywalne. Dzieci uczyły się oczekiwania na swoją kolej, przestrzegania wspólnie ustalonych zasad, komunikowania własnych potrzeb, reagowania na polecenia opiekuna oraz współpracy z rówieśnikami.

Kluczową wartością programu było przeniesienie procesu uczenia się do naturalnego środowiska społecznego. Dzieci zdobywały doświadczenia związane z funkcjonowaniem w przestrzeni publicznej, ucząc się przestrzegania norm społecznych, odpowiedzialności za własne zachowanie, współpracy oraz samodzielnego podejmowania decyzji. Tego rodzaju doświadczenia stanowią ważny element przygotowania dziecka do późniejszego funkcjonowania szkolnego i społecznego.

Naturalne środowisko społeczne stawało się jednocześnie przestrzenią obserwacji, nauki i treningu umiejętności społecznych.

Samodzielność poprzez doświadczenie

Podczas realizacji programu dzieci wielokrotnie miały okazję podejmować samodzielne decyzje, planować własne działania oraz ponosić odpowiedzialność za ich przebieg. Przygotowywały potrzebne rzeczy do wyjścia, dbały o swoje plecaki i wodę, uczyły się orientacji w przestrzeni oraz zasad obowiązujących w miejscach publicznych.

Każda aktywność stawała się okazją do ćwiczenia samodzielności, rozwijania poczucia sprawczości oraz budowania wiary we własne możliwości. Dzieci doświadczały, że potrafią poradzić sobie w nowych sytuacjach, współpracować z innymi i funkcjonować poza dobrze znanym środowiskiem przedszkolnym.

Efekty realizacji programu

Analiza obserwacji prowadzonych podczas realizacji programu pozwoliła zauważyć:

• wzrost samodzielności dzieci,
• większą odpowiedzialność za własne zachowanie,
• poprawę umiejętności współpracy,
• wzrost świadomości zasad bezpieczeństwa,
• rozwój kompetencji komunikacyjnych,
• większą pewność siebie w nowych sytuacjach społecznych,
• lepsze rozumienie zasad funkcjonowania w przestrzeni publicznej.

Dzieci wykazywały wysokie zaangażowanie oraz dużą motywację do uczestnictwa w kolejnych działaniach.

Wnioski

Realizacja programu potwierdziła, że przestrzeń publiczna może pełnić funkcję wartościowego środowiska edukacyjnego i terapeutycznego. Nauka poprzez doświadczenie pozwala dzieciom nie tylko zdobywać wiedzę, ale przede wszystkim rozwijać kompetencje niezbędne do codziennego funkcjonowania.

Miasto stało się dla uczestników programu naturalną salą edukacyjną, w której mogły ćwiczyć odpowiedzialność, współpracę, samodzielność i bezpieczne zachowania. Doświadczenia zdobyte podczas wyjść terenowych pokazały, że kompetencje społeczne najskuteczniej rozwijają się w realnych sytuacjach życia codziennego.

Współczesne przedszkole powinno stwarzać dzieciom okazje do aktywnego poznawania świata, ponieważ właśnie w autentycznych doświadczeniach społecznych rozwijają się umiejętności, które stanowią fundament późniejszego funkcjonowania szkolnego i społecznego.

Opracowanie: Marlena Rymer – Czytelniczka Portalu